Z okazji Światowego Dnia Udaru Mózgu przypominamy, jak poważnym wyzwaniem zdrowotnym pozostaje ta choroba. Udar mózgu to jedna z najczęstszych i najgroźniejszych chorób cywilizacyjnych współczesnego świata. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) każdego roku dochodzi do ponad 12 milionów udarów na całym świecie. O objawach, możliwościach diagnostyki i leczeniu oraz profilaktyce rozmawiamy z prof. nadzw. dr. hab. n. med. Przemysławem Nowakowskim, chirurgiem naczyniowym American Heart of Poland.
Według danych Narodowego Funduszu Zdrowia, w 2024 roku w Polsce odnotowano blisko 75 tys. przypadków udaru niedokrwiennego mózgu.
Około 25 proc. udarów niedokrwiennych jest związanych ze zwężeniem tętnicy szyjnej
– Przyczyny udaru mózgu są różnorodne. Część z nich ma pochodzenie kardiologiczne – mówimy tu o różnego rodzaju schorzeniach serca, takich jak arytmie, w tym migotanie przedsionków, czy choroby zastawek serca. To wszystko schorzenia, które również wymagają osobnej diagnostyki i leczenia, ponieważ mogą prowadzić do powstawania udarów. Jako chirurdzy naczyniowi zajmujemy się również pacjentami ze zwężeniami tętnic szyjnych, a to właśnie ta grupa jest szczególnie narażona na udar mózgu. Szacuje się, że około 25 proc. udarów niedokrwiennych jest związanych właśnie ze zwężeniem tętnicy szyjnej – podkreśla prof. nadzw. dr hab. n. med. Przemysław Nowakowski.
Jednym z czynników wpływających na rozwój udaru niedokrwiennego jest cholesterol
- Zaburzenia gospodarki lipidowej, czyli zbyt duże stężenie w surowicy krwi tzw. „złego” cholesterolu, głównie lipoprotein o małej gęstości (LDL) oraz lipoproteiny typu (Lp(a)), znacznie zwiększa ryzyko wystąpienia udaru mózgu. Jest to drugi najczęstszy czynnik powodujący udar mózgu po migotaniu przedsionków. Z kolei zbyt wysokie stężenie „złego” cholesterolu wiąże się z odkładaniem tych cząsteczek w ścianach tętnic, co prowadzi do ich zwężenia i upośledzenia przepływu krwi do mózgu – zaznacza dr hab. n. med. Adam Janas, kardiolog American Heart of Poland.
Jeśli chodzi o diagnostykę, to w pierwszej kolejności ważna jest czujność lekarza rodzinnego, który może zwrócić uwagę na niepokojące objawy i skierować pacjenta na badania dodatkowe – na przykład USG tętnic szyjnych lub konsultację chirurgiczną. W dalszym etapie wykonuje się badania obrazowe, takie jak tomografia komputerowa z kontrastem, a w razie potrzeby – również angiografię, czyli dokładne obrazowanie tętnic przy użyciu kontrastu.
W przypadku wystąpienia udaru mózgu liczy się każda minuta
Im szybciej od pojawienia się pierwszych objawów zostanie wdrożone leczenie, tym lepiej dla pacjenta. Dlatego tak ważne jest szybkie rozpoznanie i określenie przyczyny – czy udar był skutkiem choroby serca, np. migotania przedsionków, czy wynikał ze zwężenia tętnic szyjnych, które można leczyć w ramach oddziału chirurgii naczyniowej.
– Najważniejsze jest niebagatelizowanie wczesnych objawów, takich jak drętwienie rąk, nóg lub twarzy, trudności w mówieniu, widzeniu czy nagły, silny ból głowy – zwraca uwagę ekspert American Heart of Poland.
Profilaktyka udaru mózgu opiera się przede wszystkim na czujności i regularnych badaniach
Regularne badania takie jak USG Dopplera tętnic szyjnych i wewnątrzczaszkowych pozwalają wcześnie wykryć zwężenia naczyń i rozpocząć leczenie zanim dojdzie do udaru. - Wczesna diagnostyka i odpowiednia kontrola chorób współistniejących to najskuteczniejszy sposób, by zminimalizować ryzyko tego groźnego schorzenia – stwierdza prof. nadzw. dr hab. n. med. Przemysław Nowakowski.
Równie istotny jest zdrowy tryb życia oraz kontrola czynników ryzyka, do których należą m.in. nieleczone lub źle kontrolowane nadciśnienie tętnicze, choroby serca, w tym migotanie przedsionków, cukrzyca, otyłość, palenie papierosów czy nadużywanie alkoholu.
Rehabilitacja po udarze
Ponad 20 proc. chorych po udarze wymaga stałej opieki, a 30 proc. pomocy w codziennych czynnościach. Dlatego rehabilitacja neurologiczna odgrywa kluczową rolę w procesie powrotu do zdrowia i przywrócenia utraconych funkcji układu nerwowego. Taką kompleksową rehabilitację neurologiczną otrzymują chorzy m.in. w Uzdrowisku Ustroń, American Heart of Poland.
– Stosujemy metody neurofizjologiczne między innymi według koncepcji Bobatha czy PNF, które w połączeniu z wiedzą i doświadczeniem fizjoterapeutów przynoszą bardzo dobre rezultaty – mówi Alicja Klimek, fizjoterapeutka z Uzdrowiska Ustroń. Jak dodaje Ewa Rybicka, ekspert w dziedzinie fizjoterapii, dyrektor Uzdrowiskowego Instytutu Zdrowia w Uzdrowisku Ustroń: – Nasz oddział wyposażony jest w dwa roboty: stacjonarny do reedukcji chodu oraz przyłóżkowy do ćwiczeń biernych i bierno-czynnych. Oba urządzenia umożliwiają precyzyjne, spersonalizowane, intensywne ćwiczenia, które wspomagają i wykorzystują proces neuroplastyczności, czyli zdolności mózgu do adaptacji i reorganizacji po udarach.
Aby skorzystać z leczenia na NFZ w ramach wczesnej rehabilitacji neurologicznej po udarze konieczne jest skierowanie od lekarza z oddziału szpitalnego lub poradni specjalistycznej.
Leczeniem pacjentów po udarach zajmują się także specjaliści w Szpitalu w Sztumie, American Heart of Polad. Natomiast w Szpitalu św. Rafała Scanmed w Krakowie hospitalizowani są chorzy, którzy w wyniku udaru krwotocznego mieli wykonaną embolizację.